Inleiding
In de jaarrekening legt het college verantwoording af over de rechtmatigheid van de verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties aan de raad. Dit houdt in dat deze in overeenstemming zijn met de bepalingen vermeld in het normenkader 2025 (raad december 2025) waarin de relevante wet- en regelgeving zijn opgenomen. In de financiële verordening 2025 (raad mei 2025) zijn de uitgangspunten voor het financieel beleid opgenomen. Door het vaststellen van deze verordening heeft de raad de verantwoordingsgrens voor de rechtmatigheidsverantwoording vastgesteld op 2% van de totale lasten exclusief toevoegingen aan de reserves. De rapporteringstolerantie voor het toelichten van geconstateerde onrechtmatigheid is door de raad vastgesteld op € 100.000.
Binnen de gemeente worden interne controles uitgevoerd op de belangrijkste financiële processen om tot een adequate rechtmatigheidsverantwoording te komen. De diepgang van deze controles is afgestemd met de externe accountant.
Begrotingscriterium
Het begrotingscriterium heeft betrekking op de grenzen van de baten en lasten in de door de raad geautoriseerde begroting. Het gaat hierbij om de exploitatie, investeringskredieten en de hiermee samenhangende programma’s, waarbinnen de financiële beheershandelingen tot stand komen.
Onderstaand lichten wij de afwijkingen groter dan € 100.000 toe.
De overschrijding op het programma Wonen en Ruimtelijke Ordening ad € 333.449 wordt veroorzaakt door de actualisatie van alle grondexploitaties. Onderdeel hiervan is een herziening van de verliesvoorziening en overige kosten ad € 691k nadelig. De overschrijding op het programma blijft beperkt tot € 333.449 omdat er tegenover deze overschrijding ook onderschrijdingen staan, zie de paragraaf programma Wonen en Ruimtelijke Ordening.
De overschrijding op het programma Participatie en Dienstverlening ad € 1,46 miljoen wordt veroorzaakt door een dotatie van € 2,7 miljoen aan de voorziening i.v.m. toekomstige verplichtingen voor de pensioen van de wethouders en de overdracht naar het ABP. De pensioenen van wethouders vallen momenteel onder de Algemene pensioen- en uitkeringswet politieke ambtsdragers (Appa). Vanaf 1 januari 2028 gaan deze pensioenen over naar het nieuwe pensioenstelsel, waarbij de opgebouwde pensioenafspraken worden overgedragen naar het pensioenfonds ABP. Dit betekent dat de pensioenen op dezelfde manier worden beheerd als die van de reguliere ambtenaren, en dat overheidsorganisaties premie gaan betalen aan ABP voor pensioenopbouw. Deze overgang zorgt voor een meer uniforme en transparante pensioenregeling binnen de overheid. Om deze overgang soepel te laten verlopen is de pensioenopbouw van de bestaande wethouders en voormalig wethouders in beeld gebracht. Vanuit deze berekeningen is naar voren gekomen dat de gevormde voorziening aangevuld moest worden om alle toekomstige verplichtingen te borgen.
Conform de BBV is het verplicht om de bestaande voorzieningen op niveau te brengen en hiervoor is het noodzakelijk geweest om een extra storting te laten plaatsvinden zodat de voorziening weer aansluit op de toekomstige verplichtingen (1.958 N). Dit komt mede doordat wij pensioenen jaarlijks vanuit de exploitatie hebben betaald. Door de nieuwe methodiek dienen wij deze pensioenen te kapitaliseren. Hierdoor hebben wij echter wel structurele vrijval in de exploitatie, dit zullen we verwerken in de komende kadernota.
Omdat de dekkingsgraad van het ABP 123,5% is hebben we een aanvullende dotatie moeten doen van € 796k conform de stellige uitspraak van de commissie BBV van 3 december 2025. Deze extra storting zorgt voor een begrotingsonrechtmatigheid, maar is wel acceptabel. De totale dotatie aan de voorziening komt hiermee uit op € 2.7 miljoen.
Ondanks deze dotatie van € 2,7 miljoen wordt de overschrijding op het programma Participatie en Dienstverlening beperkt tot € 1,46 miljoen omdat er ook diverse onderschrijdingen op de lasten zijn.
Voorwaardencriterium
Bij het voorwaardencriterium wordt beoordeeld of voor de verantwoorde baten, lasten en balansmutaties, voldaan is aan de gestelde voorwaarden. Hiertoe zijn procedures en interne controles ingericht die erop gericht zijn dat uitgaven en verplichtingen passen binnen de vastgestelde kaders en dat de rechtmatigheid van transacties kan worden aangetoond.
Aanbestedingsrechtmatigheid
De regels over aanbesteden staan in de Aanbestedingswet 2012 en het Aanbestedingsbesluit. Het ten onrechte niet toepassen van de Aanbestedingswet 2012 met betrekking tot de Europese aanbestedingsnormbedragen bij een aanbesteding van opdrachten, leidt tot een financiële rechtmatigheidsfout.
In de afgelopen jaren is de aandacht voor rechtmatig aanbesteden binnen de gemeente vergroot en zijn diverse procesverbeteringen in gang gezet. In totaal zijn aan zes crediteuren uitgaven gedaan waarbij de aanbestedingsregels niet correct zijn nageleefd. In 2025 is slechts één nieuwe rechtmatigheidsfout ontstaan, de overige vijf betreffen fouten die doorlopen uit voorgaande jaren. Doordat voor deze vijf crediteuren de uitgaven grotendeels al in de rechtmatigheidsverantwoording van voorgaande jaren is meegewogen, is de financiële rechtmatigheidsfout voor 2025 op het gebied van aanbesteden beperkt tot 221k.
De oorzaak van de nieuwe fout is dat de opdracht is verlengd waardoor de drempel voor Europees aanbesteden is overschreden. Voor deze opdracht wordt een nieuwe aanbesteding opgestart. Vier van de overige onrechtmatige opdrachten zijn inmiddels beëindigd en één andere opdracht die al langer liep wordt naar verwachting in 2026 beëindigd.
Misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O) criterium
De gemeente Schagen heeft geen overkoepelend M&O-beleid. In de externe en interne regelgeving zijn diverse bepalingen opgenomen die erop gericht zijn om misbruik en oneigenlijk gebruik te voorkomen en waar nodig te sanctioneren. Tevens heeft de VIC de toets op het misbruik en oneigenlijk gebruik impliciet opgenomen in de interne controleplannen. Met betrekking tot misbruik en oneigenlijk gebruik zijn geen bevindingen geconstateerd.