Paragraaf kapitaalgoederen

Inleiding
Deze paragraaf gaat over het onderhoud van kapitaalgoederen in gemeentelijk bezit. Kapitaalgoederen zijn onderdelen van de openbare ruimte en accommodaties waarvoor langlopende investeringen nodig zijn. Denk hierbij aan wegen, wandel- en fietspaden, openbaar groen, bomen, speelplekken, riolering, oppervlaktewater, straatmeubilair en verlichting. Ook voorzieningen op het gebied van onderwijshuisvesting, sport en gemeentelijk vastgoed vallen hieronder.
Het beheer en onderhoud van deze kapitaalgoederen is gericht op de duurzame instandhouding van de voorzieningen. In deze paragraaf wordt een toelichting gegeven op het beleidskader, het gewenste kwaliteitsniveau, de beheer- en onderhoudsplannen en de financiële consequenties per beleidsterrein.

Beleidskader en Doelen
De gemeente Schagen streeft in haar ruimtelijke inrichting naar een evenwichtige ontwikkeling van economie, wonen, natuur en recreatie, met oog voor kwaliteit. Het beheer van kapitaalgoederen – zoals wegen, riolering, groen, water en gebouwen – is hierbij een belangrijk instrument. Dit beheer is gericht op vijf kernpunten: duurzame instandhouding, sober en doelmatig onderhoud, participatie en tevredenheid, duurzaamheid en klimaatadaptatie, en financieel evenwicht.

Onderhoudsdoelen gaan daarmee verder dan een technische opgave. Ze dragen bewust bij aan grotere maatschappelijke doelen, zoals veiligheid, leefbaarheid, duurzaamheid en inclusiviteit. We beheren kapitaalgoederen functioneel en samenhangend voor een lange levensduur, op basis van landelijke wetgeving, gemeentelijke plannen en actuele trends.
Het Integraal Beleidsplan Openbaar Gebied (2016) vormt de basis voor het beheer van wegen, riolering, groen en water (met uitzondering van gebouwen). Per kapitaalgoed gelden daarnaast specifieke beleidskaders:

·        Wegen: volgens het Integraal Beleidsplan en landelijke regelgeving, zoals de Wegenwet.
·        Riool: volgens het Programma Stedelijk Water en Riolering (PSWR) 2023–2027.
·        Groen: volgens het Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte, Beleidsplan Ecologie en Biodiversiteit en het Bomenbeleidsplan.
·        Water: Programma Stedelijk Water en Riolering (PSWR) 2023–2027

·        Gebouwen: volgens NEN 2767 (minimaal conditie 3) en landelijke richtlijnen voor onderhoud en duurzaamheid.

Kerncijfers

* aantallen zoals verwerkt in het beheersysteem

Beheerplannen
De diverse beleidskaders zijn vertaald in de beheerplannen voor de kapitaalgoederen. Het in stand houden van de kapitaalgoederen verdelen wij onder in:

·        Onderhoud: Dit betekent het op niveau houden voor dagelijks gebruik
·        Beheer: Dit betekent het op niveau houden zodat de te verwachten levensduur wordt gehaald
·        Vervanging: Dit doen we wanneer de huidige kwaliteit of situatie niet meer voldoet

Beheerplannen per kapitaalgoed:

Niveau van onderhoud  
De Kwaliteitscatalogus van CROW (kennisinstituut voor de openbare ruimte) deelt de technische kwaliteit van de openbare ruimte op in vijf categorieën (A+, A, B, C en D). Kwaliteitsniveau A staat voor een hoog kwaliteitsniveau en kwaliteitsniveau D staat gelijk aan het hebben van een slecht onderhoudsniveau/onderhoudsachterstanden.

De ambitie die Schagen heeft voor het beheer in de openbare ruimte is ‘sober en doelmatig’ (Integraal beleidsplan). Daarom wordt een lage beeldkwaliteit (minimaal C kwaliteit) gehanteerd. Dit vraagt een minimale inspanning en beperkte financiële middelen om de minimale ondergrens van functie en veiligheid van de kapitaalgoederen in stand te houden. Voor begraafplaatsen en de toeristische centra van Schagen, Callantsoog, Petten, Sint Maartensvlotbrug, Sint Maartenszee en Groote Keeten doen wij dit op niveau B. Alle kwaliteitsniveaus zijn vastgelegd in de beheerplannen.

Voor gebouwen geldt in het algemeen dat wij onderhoud uitvoeren op het niveau van conditie 3 volgens de NEN 2767-norm. Dit betekent: redelijke conditie, plaatselijk lichte veroudering, functievervulling van bouwdelen en installatie delen niet in gevaar.
Voor gebouwen is de Meerjarenonderhoudsplanning (MJOP) leidend. Deze is in 2017 opgesteld op basis van een nulmeting in de software O-prognose. De MJOP wordt jaarlijks geactualiseerd naar een DMJOP (Duurzaam Meerjarenonderhoudsplanning. )

Staat van onderhoud

Wegen
De staat van het wegenareaal vraagt blijvende aandacht. Een deel van het areaal verkeert in matige conditie. Met het meerjarenplan asfalt en de aanpak voor stoepen en elementenverharding wordt structureel gewerkt aan kwaliteitsverbetering en het voorkomen van verdere achteruitgang.

Riool
Door de uitgevoerde inhaalslag in rioolinspecties is er een actueel en redelijk volledig beeld van de technische staat. Op basis van de beschikbare gegevens verkeert het rioolstelsel, gelet op leeftijd en gebruik, overwegend in goede conditie.

Groen
Het groenonderhoud is uitgevoerd conform de vastgestelde beeldkwaliteitsniveaus. Uit de maandelijkse schouwen blijkt dat het merendeel van de werkzaamheden aan de norm voldeed. Het verwijderen van zwerfafval, het snoeien van overhangend groen en het onderhoud van bodembedekkers scoorden circa 98%. De onkruidbestrijding in beplanting bleef met 85% achter bij de norm, en heeft onze aandacht.

Water

De kwaliteit van de watergangen is over het algemeen goed. De baggeropgave 2025 is uitgevoerd en het regulier onderhoud aan watergangen en natuurgebieden is gerealiseerd.

Speerpunten 2025
Openbare ruimte

In 2025 is ingezet op het verbeteren van de kwaliteit kapitaalgoederen. Binnen het wegenareaal is gestart met een gerichte inhaalslag. In groot onderhoud zijn 25 locaties opnieuw geasfalteerd of herstraat. Er zijn reconstructies uitgevoerd in onder meer Stroet en Schagerbrug en de Sportlaan in Warmenhuizen is ingericht als fietsstraat.
Voor riolering is uitvoering gegeven aan het Programma Stedelijk Water en Riolering, waarbij vervanging is gecombineerd met de aanleg van gescheiden stelsels.

In de openbare ruimte is 3.716 m² verharding omgevormd naar groen. Daarnaast zijn vaste planten, heesters, haagplantsoen, bosplantsoen en biologische bloembollen aangebracht. Voor 2046 are ruw gras en 354 are water is ecologisch beheer ingevoerd conform het ecologisch beleidsplan. Ook is verder gewerkt aan de professionalisering van assetmanagement en de onderbouwing van onderhouds- en vervangingsopgaven.

Gebouwen
Van de 63 in eigendom en door de gemeente beheerde gebouwen is de MJOP geactualiseerd. Er zijn inmiddels ruim 2.200 zonnepanelen geplaatst, veel panden zijn voorzien van ledverlichting en gevels en installaties krijgen extra isolatie. Ook wordt oude beglazing vervangen door HR++-glas. Onderhoud en verduurzaming worden zoveel mogelijk gecombineerd op natuurlijke onderhoudsmomenten. Alle kantoorhoudende panden voldoen sinds 2023 aan de verplichting voor minimaal energielabel C; enkele panden hebben al label A of A++. De ambitie is om in 2030 gemiddeld energielabel A te behalen voor het hele gemeentelijke vastgoed.

Bij de recreatiehaven zijn afspraken vernieuwd en groot onderhoud geïnventariseerd. In 2025 ontving de gemeente de haveninkomsten over de afgelopen 6 jaar, waarmee het groot onderhoud gefaseerd uitgevoerd kan worden.

Financiën
Om het juiste moment voor vervanging te bepalen vraagt dit inzicht in de levensduur van een kapitaalgoed. Dit betekent dat we de slijtage, prestaties en onderhoudskosten gedurende de hele levensduur goed in de gaten houden. Het financiële uitgangspunt is dat wanneer een kapitaalgoed aan het einde van zijn technische levensduur is, zoals bij ouderdom, het wordt vervangen door een vergelijkbaar ontwerp. Verbeteren is hier niet in meegenomen.

 * Het verschil tussen de oorspronkelijke begroting en de aangepaste begroting wordt veroorzaakt door wijzigingen die voortkomen uit de twee bestuursrapportages.

 Toelichting verschillen
Wegen

Op onderhoud van wegen is minder uitgegeven omdat veel capaciteit is ingezet op investeringsprojecten en minder op onderhoud (156V).

Riool
De overschrijding op het rioleringsbudget komt door meerdere onverwachte en urgente werkzaamheden aan het einde van het jaar. Het ging om calamiteiten met schade aan riolering, waardoor delen moesten worden vervangen en er een nieuw gemaal nodig was. Daarnaast trad schade aan gemeentelijke riolering door verzakkingen, wat direct herstel vereiste. Vanuit het onderhoudscontract zijn bovendien extra renovaties aan straten uitgevoerd, en er waren meerdere herstelklussen naar aanleiding van inspecties en meldingen. Samen zorgden deze onvoorziene werkzaamheden voor hogere kosten dan begroot (147N).

Groen
In de afgelopen jaren is gebleken dat een deel van het groenonderhoud als investering was verantwoord. Dit is in 2024 en 2025 gecorrigeerd, waardoor onderhoud als onderhoudsbudget wordt geboekt. In 2025 blijkt echter dat omvangrijke groenrenovaties noodzakelijk zijn, wat opnieuw investeringsuitgaven betreft. Omdat de eerdere investeringsbudgetten inmiddels zijn afgesloten, worden deze renovaties nu in de exploitatie verantwoord wat tot een overschrijding leidt (56N).

Bomen
Door stormen aan het einde van het jaar zijn extra kosten gemaakt voor het beheer van de gemeentelijke bomen. Zware windstoten veroorzaken takbreuk, omgewaaide bomen en onveilige situaties in de openbare ruimte, waardoor direct ingrijpen noodzakelijk is om risico’s voor inwoners en verkeer te voorkomen. Deze onverwachte herstel- en veiligheidsmaatregelen leiden tot hogere uitgaven dan in een regulier onderhoudsjaar (48N).